Mutasyonlar Ve Mutajenler


Mutasyon, kelime anlamına baktığımızda genlerde meydana gelen değişim olarak tanımlayabiliriz. Mutasyon terimini ilk kez ortaya atan bilim adamı ise Hugo Deviries ilk kez mutasyon kelimesini ortaya atmıştır. Mutasyon terimi ilk olarak küçük kalıtsam bileşimlerin genetik madde içerisinde değişimine kadar izlenen yol olarak tanımlanmıştır.

Mutasyon canlıların kalıtsal bileşiminde herhangi bir nedenden dolayı değişime uğrayabilir. Genlerde bulunan genetik şifre şu nedenlerden dolayı değişime uğrayabilir; X ışınları, kimyasal maddeler, Radyasyon, Ultraviyole ışınları, İlaçlar ve ani olarak meydana gelen sıcaklık değişimlerinden dolayı genetik şifre de mutasyonlar oluşabilir.

Mutasyonlar

Mutasyonlarında çeşitleri bulunmaktadır. Mutasyonlar genel olarak incelediğimiz zaman ikiye ayrılmaktadır. Mutasyonlar Doğal Mutasyonlar diğer adıyla Spontane Mutasyon ve Yapay Mutasyon diğer adıyla Uyarılmış mutasyonlar olmak üzere iki farklı şekilde incelenmektedir. Doğal mutasyonlar isimden de anlaşılacağı üzere doğada kendiliğinden meydana gelen mutasyon tipi olarak tanımlamak mümkündür. Spontane mutasyon ise X ışınları, kimyasal ilaçlar, radyasyon ve Ultraviyole ile gibi uyarılma şeklinde tanımlayabiliriz. Mutasyonlar genetik şifrelerde kalıtsal mutasyonlar oldukça önem taşımaktadır, çünkü kalıtsal mutasyonlar bir sonraki jenerasyon bireylere genetik kodlar aktarıldığı için yeni bireyde ki genetik kodlar da mutasyona uğramış olarak aktarılmakta ve bunun sonucunda fiziksel farklılıklar meydana gelmektedir. Genetik olarak baktığımızda ise çekinik ve dominant mutasyonlar bulunmaktadır. Çekinik mutasyonlar yeni jenerasyonlarda hemen ortaya çıkmayabilir, ileri jenerasyonlarda meydana gelebilir. Dominant mutasyonlar ise ilk jenerasyonda kendini hemen gösterdiği bilinmektedir.

Mutasyonun en kötü sonucu ise hücre bölünmesinde meydana gelen mekanizmada oluşmasıdır. Bunun sonucu olarakta hücre bölünmesi kontrolsüz bir şekilde hücre bölünmesi oluşur bunun da halk arasında bilinen ismi “kanser” oluşumuna neden olmaktadır.

Mutasyonların Oluşum Şekilleri

Mutasyonlar DNA üzerinde yer alan gen noktalarına etki ettiğinden söz etmiştik. DNA üzerinde yer alan organik bazlar olarak bilinen Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin bazlarının yer değiştirilmesi şeklinde mutasyon olabileceği gibi aynı zaman da bu bazların eklenmesi veya çıkarılması şeklinde de mutasyon şekilleri meydana gelebilmektedir.

Mutasyonların bilim açısından ve mutasyonların katkılarından söz edecek olursak birincisi mutasyonlar genetik çalışmaların temelini oluşturduğu için önemlidir. Mutasyonlar fenotipte yapmış olduğu değişikleri gen üzerinde incelemek mümkün olmaktadır, diğer bir adıyla canlılarda dış görünüşte yaptığı mutasyonları genleri determine eden mutasyonlar incelenebilmektedir.

Mutasyonlar genetik biliminde yine önemli bir yere sahiptir, çünkü canlılarda meydana getiren mutasyonlar tanımlı marker genlerini oluşturmaktadır. Yine mutasyonların genetik düzeyde sağlamış olduğu varyasyonlar sayesinde çalışmalar ilerlemiştir. Örnek olarak verecek olursak Mendel’in bezelyeler üzerine yapmış olduğu çalışmalar olmasaydı bugün bezelyeler tek tip üniform da olacak ve genetiğin babası olarak bilinen Mendel yasalarından söz edilemezdi.

Mutasyonların yapmış olduğu etkiye göre sıralanacak olursak gen mutasyonları ve kromozom mutasyonları olmak üzere iki farklı şekilde incelememiz mümkündür.

Gen Mutasyonu; Gen mutasyonu tanımını yapacak olursak; gen mutasyonu, bin gen alleli farklı bir allel olmakla beraber oluşan değişim tek bir allel de oluştuğundan ve tek bir kromozomal lokusta sergilendiğinden dolayı veya haritalandığından dolayı gen mutasyonu denilmektedir. Gen mutasyonları bazı kaynaklarda nokta mutasyonu olarak da isimlendirildiğini hatırlatalım.

Nokta mutasyonlara örnek verecek olursak; nokta mutasyonlar tek bir DNA baz çiftinde meydana gelebilir, pürin bazları ile pirimidin bazlarının yer değiştirilmesi ile meydana gelebilir, örnek verdiğimiz de bu bazlara G-C bazı veya C-G bazı olarak yer değiştirilmesi ile meydana gelebilir.

Kromozom Mutasyonu; Kromozom mutasyonunu tanımlayacak olursak; kromozomun segmentlerinde meydana gelen veya diğer bir tanımla kromozomun tüm bölgesinde meydana gelen mutasyonlar olarak tanımlayabiliriz. Kromozomal mutasyonlar iki alt başlıkta incelenmektedir bunlar; sayısal mutasyonlar ve yapısal kromozom mutasyonları olarak iki başlık altında incelenmektedir.

Gen Mutasyonları

Gen mutasyonlarını diğer bir adıyla nokta mutasyonlarını incelediğimizde yerine geçme, eksilme ve ekleme olmak üzere üç farklı şekilde incelenmektedir. Yerine geçme (Substitution) eksilme (Delesyon), ekleme (İnsersiyon) olarak bilimsel isimlendirilmesi kullanılmaktadır.

Gen mutasyonlarına örnek verdiğimizde anlamlı mutasyon (Orak hücre hastalığı) bu hastalık mutasyon sonucu oluşmaktadır. Oluşum şeklini incelediğimizde ise mutasyonlar eritrositlerde meydana gelmektedir.

Normal eritrositlerin DNA kodonuna baktığımızda CTG, RNA ise GAG, Protein kısmına baktığımızda ise Glutamik asit şeklindedir.

Eritrositler yaklaşık olarak 200 milyon hemoglobin proteini disk şeklindedir. Nokta mutasyonu sonucunda eritrosit hücrelerinde glutamik asit yerine valin oluşmakta ve bunun sonucunda “orak hücre hastalığı” meydana gelmektedir. Oluşan mutasyon sonucunda orak hücre hastalığının DNA, RNA ve protein kısmını incelediğimizde; DNA’da CAC, RNA’da GUG, protein kısmında ise normal eritrosit hücrelerinde yer alan glutamik asit yerine valin oluşmaktadır.

Mutasyonların Nedenleri?

Mutasyonların nedeni daha önce anlattığımız gibi yapay ve doğal olmak üzere iki şekilde oluşmaktadır. Nokta mutasyonlarının nedenlerini incelediğimizde ise;

DNA bazlarında yer alan organik bazlarının arasına bir baz çiftinin girmesi veya çıkması şeklinde meydana gelebilir. Nokta mutasyonları DNA üzerinde bir baz çiftinin başka bir baz çifti tarafından yerini alması şeklinde olup buna transisyonel mutasyon da denilmektedir. Nokta mutasyonlarına neden olan bir diğer mutasyon nedeni ise aynı DNA zinciri bölgelerinde bulunan pirimidin bazları arasında meydana gelen özel bağların kurulması şeklide meydana gelmektedir. Ayrıca DNA zinciri üzerinde yer alan bazlar ile şekerler, şeker bağları ile fosfat bağları arasındaki bağlantının kopması nokta mutasyonlarına neden olmaktadır.

BU İÇERİĞE EMOJİ İLE TEPKİ VER!

Kızdım Kızdım
0
Kızdım
Üzüldüm Üzüldüm
0
Üzüldüm
Yok artık Yok artık
0
Yok artık
Sesli Güldüm Sesli Güldüm
0
Sesli Güldüm
Bayıldım Bayıldım
0
Bayıldım
Beğendim Beğendim
0
Beğendim
Helal Olsun Helal Olsun
0
Helal Olsun

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Gönder Gelsin
Kişilik Testi
Kişilik ortaya çıkaran sorular dizisi
Bilgi Testi
Bilgi veya kültür ölçen sorular
Oylama
Karar ya da görüş belirle
Makale
Görseller ile süslenmiş makaleler
Listeler
Numaralandırılmış halde yazılan liste içerikleri
Oylanabilir Liste
En iyi seçeneğe karar vermek için oylanabilen liste
Sosyal medyada bizi takip ederek destek olabilirsin!